Цагаан Хэрмийн түүхээр аялахуй

🌏 Манай аяллын нэгэн хэсэг болдог Их Цагаан Хэрмийн талаар багахан сонирхолтой мэдээллийг @ХҮНДЭТ аялагч нартаа бэлдлээ🤔 Өдгөө бид аялал жуулчлалын үзвэр төдий мэдэрч, тоомжиргүйхэн үзээд ирдэг энэхүү байгууламж нь олон зуун жилийн өмнө амьдарч байсан, бүтээн байгуулалтад нь гар бие оролцсон хэдэн мянган эгэл жирийн хүмүүсийн гунигт хувь тавилан, зовлон зүдгүүрийг өөртөө шингээсэн бөгөөд олон улс хоорондын цуст тулаан хийгээд нэгдэл задралын асар их түүхийг хана бүр нь хадгалан дүнхийх ажээ. 🏯Хэдэн зуун жилийн өмнө яг энэ ууланд хатаж омголтсон уруултай, гар хөл нь шалбарснаас шарх соривоор дүүрсэн, нар салхинд хатаж хорчийсон арьстай, өлдөж ядарсан нэгэн хүн гэр бүлээ санан, хүйтэн салхинд чулуу зөөж яваа гэж төсөөлье🥹 Яг л энэ хувь тавиланг туулан амьдарсан олон мянган эгэл жирийн хүмүүсийн нэрс түүхэнд үлдээгүй ч тэдний хийсэн ажил нь хэдэн зууныг дамжин үлджээ. Эзэн хаад зарлиг гаргаж, жанжид тушаал буулгасан хэдий ч уулын орой дээр чулуу өрж, шороо нягтруулсан хүмүүс бол нэр нь түүхэнд үлдээгүй жирийн цэргүүд, тариачид, ажилчид байлаа. Өнөөдөр уулсын нурууг даган алсад үргэлжлэх Цагаан хэрэм нь хүн төрөлхтний бүтээсэн гайхамшигт байгууламжийн юм. Гэвч энэ хэрмийн цаана зөвхөн хаад, дайн байлдаан, тоосго чулууны түүх бус, гэрээсээ холдсон цэргүүд, албадан дайчлагдсан тариачид, хоригдлууд, гар урчууд, тэднийгээ хүлээж үлдсэн гэр бүлийнхний амьдрал байлаа. Цагаан хэрмийг нэг хаан нэг зарлигаар бариагүй. Цагаан хэрэм гэдэг нь үнэндээ нэгэн цаг үед эхлүүлээд дуусгасан ганц урт хана биш. Хятадын хойд хил орчмын улсууд МЭӨ VII–IV зууны үеэс өөрсдийн хамгаалалтын хана барьж эхэлсэн бөгөөд МЭӨ III зууны сүүлээр Хятадыг нэгтгэсэн Цинь Шихуан өмнө нь байсан зарим хэрмийг холбон, хойд зүгээс ирэх довтолгооны эсрэг томоохон хамгаалалтын систем байгуулжээ. Үүний дараа олон хаант улс өөр өөр үед шинээр барьж, өргөтгөж, засварлаж ирсэн байна. Өнөөдөр жуулчдын хамгийн сайн мэддэг, тоосгон өрлөгтэй, харуулын цамхаг бүхий сүрлэг хэсгүүдийн ихэнх нь харин Мин улсын үед буюу 1368–1644 онд баригдсан. UNESCO-гийн тооцоогоор янз бүрийн үеийн хана, салаа байгууламж, бэхлэлтүүдийг нийлүүлбэл Цагаан хэрмийн нийт систем 20,000 гаруй километр үргэлжилдэг. Тоосгоноос өмнөх Цагаан хэрэм ямар байсан бэ? Эртний хэрмийг өнөөгийн Бээжин орчмын тоосгон хэрэмтэй адил төсөөлөх нь буруу. Эрт үед ажилчид хоёр талд нь модон хэв босгож, дотор нь шороо, хайрга зэргийг үе үеэр нь хийж хүчтэй нягтлан хана босгодог байжээ. Үүнийг rammed earth буюу нягтруулсан шороон барилгын арга гэдэг. Нутгаас олдох чулуу болон бусад материалыг боломжийн хэрээр ашигладаг байсан тул хэрмийн бүтэц газар бүрд өөр. Харин Мин улсын үед, ялангуяа Бээжин орчмын стратегийн хэсгүүдэд технологи илүү боловсронгуй болжээ. Чулуун суурин дээр хоёр талын тоосгон хана босгон, дундах зайг шороо, элс, хайргаар дүүргэж нягтруулдаг байв. Ингэснээр уулын нуруу даган гарсан асар том байгууламж илүү бат бөх болсон байна. Эртний Хятадын зарим шохойн зуурмагт бүр наалдамхай будааны цардуул ашиглаж байсныг орчин үеийн материал судлал тогтоосон байдаг. Цагаан хэрмийн Мин үеийн барилга угсралтын тухай ярихдаа энэ технологийг ч дурддаг. Будаанд агуулагдах amylopectin нь шохойн зуурмагийг илүү нягт, бат бөх болгодог байжээ. Харин энэ бүхнийг хэн барьсан бэ? Эндээс Цагаан хэрмийн хамгийн сонирхолтой атлаа хамгийн хүнд түүх эхэлнэ. Хоёр мянга гаруй жилийн турш үргэлжилсэн бүтээн байгуулалтад хэдэн хүн оролцсоныг яг тооцох боломжгүй ч тэдний дунд: цэргүүд, албадан хөдөлмөрт дайчлагдсан энгийн иргэд, тариачид, хоригдлууд, чулуун болон тоосгон өрлөгийн мэргэжлийн гар урчууд байсан нь түүхэн эх сурвалжаас харагддаг. Барилгын талбай нь ч өнөөгийнх шиг замтай, машин механизмтай газар байсангүй. Уулын нарийн нуруу, хад асга, цөл, салхи ихтэй тал нутгаар чулуу, шороо, мод, хоол хүнсийг хүмүүс болон ачааны малаар тээвэрлэнэ. Одоо Цагаан хэрэм дээр алхахдаа өгсүүр чулуун шатаар хэдхэн зуун метр яваад амьсгааддаг. Харин тухайн үеийн ажилчид тэр ууланд барилгын материалаа өөрсдөө авч гарч, өдөр бүр хана нягтруулж, чулуу өрж байсан гэж төсөөлөхөд өрөвдмөөр. Хэрэм дээрх амьдрал тийм ч сайхан байгаагүй. Цагаан хэрэм зөвхөн баригдаад орхигдсон байгууламж биш. Түүнийг олон мянган цэрэг өдөр шөнөгүй харуулдан хамгаалдаг байжээ. Мин улсын 1443 оны цэргийн баримтад хойд баруун хилийн цэргүүд хүчтэй салхи, хүйтэнд ажиллаж, дохионы цамхаг болон боомтуудад гэр бүлээсээ хэдэн сар, заримдаа хэдэн жилээр хол байсныг тэмдэглэсэн байдаг. Цалин авдаг байсан ч өөрийн зэвсэг, морь зэрэгт мөнгөө зарцуулах шаардлагатай тул хоол хүнс, хувцас хүрэлцэхгүй үе олон байжээ. Тухайн эх сурвалжид тэдний өлсгөлөн, хүйтний зовлонг дүрслэхэд бэрх хэмээн бичсэн байдаг. Тиймээс бидний өнөөдөр романтик байдлаар хардаг харуулын цамхаг тухайн үед нэг цэргийн хувьд: ажлын байр, унтлагын газар, харуулын цэг, заримдаа хэдэн сараар орхиж чаддаггүй гэр нь байсан гэсэн үг. Гэхдээ Цагаан хэрмийн амьдрал зөвхөн дайн, зовлон байгаагүй нь бас сонирхолтой. Хэрмийн хоёр талд зөвхөн байлдаагүй — наймаалцаж ч байсан Хэрмийн нэг талд суурин газар тариалангийн иргэд, нөгөө талд тал нутгийн нүүдэлчин ард түмэн амьдарч байсан учраас хил дээрх харилцаа маш нарийн байв. Албан ёсоор бие биенээ дайсан гэж үздэг үед хүртэл зарим хятад цэрэг, монгол нүүдэлчид бараа солилцож, танилцаж, нөхөрлөж байсан тухай Мин улсын бичиг баримтад бий. 1533 оны нэгэн тэмдэглэлд харуулын цэргүүд монголчуудтай худалдаа хийж, бүр заримтай нь ойр харилцаатай болсон тухай дурдсан байдаг. 1571 оноос хил орчимд албан ёсны худалдааны цэгүүд нээгдсэнээр довтолгоо ч буурчээ. Иймээс Цагаан хэрмийг зөвхөн “хоёр ард түмнийг тусгаарласан хана” гэж харахаас илүүтэй дайн, худалдаа, дипломат харилцаа, хүмүүсийн уулзвар болсон хил гэж харах нь түүхэнд илүү ойр юм. Гал, утаагаар мэдээ хэдэн зуун километр дамжуулдаг байжээ. Харуул дайсны хөдөлгөөнийг олж харвал дараагийн цамхаг руу дохио өгнө. Өдрийн цагт утаа, шөнөдөө гал, зарим үед бөмбөр, их бууны дуу ашигладаг байжээ. Цамхгууд нэг нэгнээсээ дохио авч цааш дамжуулснаар алсад байгаа цэргийн ангиудад дайсан ирж буйг хурдан мэдээлэх боломжтой байсан. Өөрөөр хэлбэл Цагаан хэрэм нь зүгээр нэг хана биш, тухайн үеийн: хана + зам + харуулын цамхаг + дохиоллын систем + цэргийн бааз + хил нэвтрэх цэг бүхий аварга дэд бүтэц байжээ. “Нас барсан ажилчдыг хэрэм дотор хийж барьсан” гэдэг үнэн үү? Цагаан хэрмийн тухай хамгийн их тархсан аймшигтай ярианы нэг нь энэ. Хүнд нөхцөлд ажиллаж байхдаа олон хүн нас барсан нь эргэлзээгүй. Гэхдээ яг хэдэн хүн нас барсныг баталгаатай тогтоосон нэгдсэн тоо байдаггүй. Харин “нас барсан хүмүүсийн цогцсыг хана дотор нь хийж барьсан” гэсэн түүхийг батлах археологийн нотолгоо өнөөг хүртэл олдоогүй. Тиймээс “Цагаан хэрэм бол дэлхийн хамгийн урт оршуулгын газар” гэх өгүүлбэрийг баримт гэхээсээ домог, хожмын хэтрүүлэг гэж үзэх нь зөв. 😊Хэрэв та Бээжин рүү аялахаар төлөвлөж байгаа бол Цагаан хэрмийг үзэхдээ цаг хугацааны хувьд олон зууны өмнөх рүү сэтгэл оюунаа чилээн, энэхүү бичвэрт дурдсан зүйлсийг эргэн санах аваас таны аялал илүү утга учиртай, мартагдашгүй өвөрмөц болоход энэхүү бичвэр тусална хэмээн найдаж байна🙂 Та Цагаан хэрмийн тухай Odmundur сувгаас бэлтгэсэн сонирхолтой контентийг сонсохыг хүсвэл дараах линкээр нэвтрээрэй. https://www.youtube.com/watch?v=HMIBP0sZpd4&t=403s 🥰Энэхүү мэдээллийг танин мэдэхүйн суурь ойлголт өгөх зорилгоор хиймэл оюун ухааны хайлтад тулгуурлан боловсруулав. 🥰